Ekim Devrimi ve Günümüz

Ekim Devrimi ve Günümüz

1917 Ekim Devrimi bir günde doğmadı. Onu hazırlayan tarih, açlığın, savaşın, yenilgilerin, örgütlenmenin ve halkın kendi yönetim organlarını yaratmasının tarihidir.

1898’de kurulan Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi (RSDİP), Çarlığın baskısı altında çalışıyordu. Lenin, 1902’de “Ne Yapmalı?” ile dağınık mücadelelerin siyasal örgütlenmeyle ilişkisini tartıştı. 1903’te Bolşevik ve Menşevik eğilimler ayrıştı.1905 Devrimi’nde genel grevler, asker isyanları ve işçi Sovyetleri ortaya çıktı. Devrim yenildi, örgütlenme deneyimi kaldı. Çar Duma’yı kabul etmek zorunda kaldı; fakat seçimler eşitsiz, yetkiler sınırlıydı. 1912’de seçilen IV. Duma’nın 442 sandalyesinin yalnız 14’ü sosyal demokratlara, bunların altısı Bolşeviklere aitti.[1] Parlamento sayıları toplumsal gücün tamamını göstermez.

Birinci Dünya Savaşı’nın kayıpları, açlık ve toprak sorunu Çarlığı sarstı. Şubat 1917’de Petrograd’da kadın işçilerin gösterileri grevlere dönüştü; askerlerin bir bölümünün katılımıyla Çarlık çöktü. Duma çevresinden Geçici Hükümet kuruldu. İşyerlerinden ve askerî birliklerden seçilen temsilciler de Petrograd Sovyetini oluşturdu. Sovyetler, Çarlık hukukunun kurumları değil, mücadele içinde doğan temsil konseyleriydi. Geçici Hükümet yönetimi üstlenirken Sovyetler, özellikle askerler üzerinde fiilî otorite kazandı. İki ayrı iktidar odağı oluştu.[2]

Geçici Hükümet savaşı sürdürdü. Bolşevikler “Barış, toprak, ekmek!” ve “Bütün iktidar Sovyetlere!” talepleriyle güç kazandı. İkinci slogan, yönetimin Sovyetlere devredilmesini savunuyordu.[3] Petrograd Sovyetinin Askerî Devrimci Komitesi, Bolşeviklerin öncülüğünde askerler, denizciler ve silahlı işçilerle başkentin önemli kurumlarını ele geçirdi. Eski takvimle 25–26 Ekim, yeni takvimle 7–8 Kasım 1917’de Geçici Hükümet devrildi. Ardından II. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi, Lenin başkanlığındaki Halk Komiserleri Konseyini kurdu.[4]

Bu, parlamentoda yapılan sıradan bir hükümet değişikliği değildi. Silahlı ayaklanmayla iktidar alındı; yeni yönetim Sovyetler Kongresinin kararıyla kuruldu. Petrograd’daki çatışmalar sınırlıydı, Moskova’da daha ağırdı; iç savaş 1918’den itibaren genişledi.[5] Kurucu Meclis seçimlerinde Bolşevikler oy çoğunluğunu sağlayamadı; Meclis Ocak 1918’de dağıtıldı.[6] Devrimci iktidar ile demokratik çoğulculuk arasındaki gerilim de bu tarihin parçasıdır. Kazanımları anlamak, eleştiriye açık yönleri görmeyi gerektirir.

1871 Paris Komünü de savaş, devlet otoritesinin sarsılması ve Paris halkının örgütlenmesi içinde doğmuştu; 72 gün sonra kanlı biçimde bastırıldı.[7] Komün ile Ekim Devrimi özdeş değildir. İkisi de toplumsal dönüşümü birkaç kişinin iradesine indirgeyen anlayışlara karşı uyarıdır. Birkaç kişinin örgüt ilan etmesi, hele toplumsal dayanak oluşturmadan silahlı eyleme girişmesi, kendiliğinden devrimci bir hareket yaratmaz. İktidarın ele geçirilmesi, halkın katılımını ve özgürlüklerini tek başına güvenceye almaz.

Osmanlı coğrafyasının sosyalist tarihi bu tartışmadan ayrı tutulamaz. 1887’de kurulan Sosyal Demokrat Hınçak Partisi, Ermeni ulusal kurtuluşuyla sosyalizmi birleştirmeye çalışıyordu. 1908 Meşrutiyeti anayasal haklar ve grevler için alan açtı; baskılar da sürdü. Paramaz ve 19 Hınçak sosyalisti 15 Haziran 1915’te Beyazıt’ta idam edildi.[8] Bu geçmiş, sosyalizmin Osmanlı topraklarındaki çok halklı tarihini hatırlatır.

1920’de Büyük Millet Meclisi açıldı; aynı yıl Bakü’de Türkiye Komünist Partisi kuruldu. Mustafa Suphi ve arkadaşları Ocak 1921’de Karadeniz’de öldürüldü.[9] Cumhuriyetin kuruluşuyla ulusal egemenlik anlayışı değişti; siyasal çoğulculuğa getirilen sınırlar da yeni rejimin tarihine damgasını vurdu. 1960, 1971 ve 1980 askerî müdahaleleri örgütlenmelerin sürekliliğini kesti. Buna karşılık 15–16 Haziran direnişi, Bahar Eylemleri, kadınların, gençlerin ve ekoloji hareketlerinin mücadeleleri toplumun yeniden örgütlenebildiğini gösterdi.

Türkiye’de bugün geçinemeyen işçiler, geleceğinden kaygılı gençler, eşitlik mücadelesi veren kadınlar, ayrımcılığa uğrayanlar ve yaşam alanlarını savunanlar var. Bu mücadelelerin ortak karar alabilen, uygulayabilen ve hesap verebilen bir iradeye dönüşmesi hâlâ temel bir ihtiyaç. Partinin, kongrenin veya meclisin adı çözüm değildir. Önemli olan, farklılıkları silmeden ortak amaç ve eylem yaratabilmektir.

Türkiye’nin ihtiyacı, işyerlerinden mahallelere, üniversitelerden yaşam alanlarına uzanan, ortak karar alabilen demokratik meclislerdir.[10] Halkların Demokratik Kongresi, farklı kesimleri ortak zeminde buluşturmayı amaçlayan önemli bir girişimdi. Gezi Direnişi ise farklılıklarını koruyan insanların ortak bir talep çevresinde geniş ölçekte buluşabildiğini gösterdi.[11] HDK’nin temsil ve süreklilik sorunlarıyla Gezi’nin kalıcı örgütlenmeye dönüşemeyişi de tartışılmalıdır.

Herkesin aynı düşüncede olmasını bekleyemeyiz. İşçiler, emekliler, öğrenciler, kadınlar, farklı inanç ve kimliklerden insanlar ortak yaşamsal taleplerde buluşabilir. Bunun koşulu, bir örgütün kendi dar çevresinde hazırladığı kusursuz saydığı tasarımı halka kabul ettirmeye çalışması değil, insanların talepleri ve kararlarıyla sürece katılmasıdır. Halkın yerine konuşan öncülük ile halkın birlikte oluşturduğu irade aynı şey değildir.

Birbirini tüketen, her ayrılığı düşmanlığa dönüştüren “otoimmün siyaset”, toplumsal enerjiyi içeride harcar. Dayanışma eleştiriden vazgeçmek değil, eleştiriyi ortak sorumluluk içinde sürdürebilmektir. Cemil Aksu’nun “Parti-olarak-Hareket” tartışmasındaki eşgüdüm ve kurumsal beceri arayışı bu açıdan önemlidir.[12] Örgüt, halkın yerine geçen bir irade değil, halkın katılımıyla yenilenen bir ilişki olmalıdır.

Fransa’daki itirazlar, Sırbistan’daki öğrenci hareketi, New York’ta Mamdani’nin ve Berlin’de Die Linke’nin seçim deneyimleri aynı programın parçaları değildir.[13] Somut taleplerin kolektif hareket yaratabildiğini gösterirler; fakat ne seçim başarısı devrimdir ne de tek başına sokak eylemi geleceğin güvencesidir. Süreklilik, taleplerin demokratik örgütlenmeyle kurduğu bağa dayanır.

1917’nin bugüne bıraktığı değer, geçmişin örgüt biçimini kopyalamak değildir. Tarihsel koşulları kavramak, yenilgilerden öğrenmek, halkın katılımını iktidar arayışının önüne ve içine yerleştirmektir. Türkiye’nin ihtiyacı, birbirini dışlayan küçük siyasal adacıklar değil, ortak talepleri ortak karara dönüştürebilen demokratik bir iradedir. Umut, tarihin sonucu değil, insanların birlikte yapabildiklerinde yaşar.

KAYNAKLAR VE DİPNOTLAR

1. V. İ. Lenin, Ne Yapmalı? (1902); A. Badayev, The Bolsheviks in the Tsarist Duma (1929), III. Bölüm.

2. M. Melancon, “From the Head of Zeus”, The Carl Beck Papers, 2009; Petrograd Sovyeti, 1 Numaralı Emir (1917).

3. V. İ. Lenin, “Nisan Tezleri”, 1917.

4. II. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi, “İşçi ve Köylü Hükümetinin Kurulması Kararı”, 26 Ekim/8 Kasım 1917.

5. T. H. Rigby, Lenin’s Government: Sovnarkom 1917–1922, Cambridge UP, 1979; E. Mawdsley, The Russian Civil War, 2007.

6. O. H. Radkey, The Election to the Russian Constituent Assembly of 1917, Harvard UP, 1950; Russia Goes to the Polls, Cornell UP, 1989.

7. K. Marx, Fransa’da İç Savaş (1871); R. Tombs, The Paris Commune 1871, 1999.

8. Kadir Akın, Ermeni Devrimci Paramaz, Dipnot Yayınları, 2016; “20’leri ve Paramaz’ı Unutmayalım!”, bianet.

9. İsmail Duygulu, “Karadeniz’de Yarım Kalan Bir Yol: Mustafa Suphi, Yoldaşları ve Türkiye’de Kurucu Şiddetin İzlekleri (Demokratik Cumhuriyet İçin Çözülmesi Gereken Kodlar)”, Mustafa Suphi Vakfı Yayınları, İstanbul, 2026; Yavuz Aslan, “Türkiye Komünist Fırkası’nın Kuruluşu ve Mustafa Suphi (1918–1921)”, TTK, 1997.

10. İsmail Duygulu, “Meclisle Büyüyecek Siyaset”, Politika Gazetesi, s. 36–37.

11. Halkların Demokratik Kongresi, “Halkların Demokratik Kongresi Yola Çıktı…”, https://www.halklarindemokratikkongresi.net/halklarin-demokratik-kongresi-yola-cikti/84; İHD, “Gezi Parkı Direnişi ve Sonrasında Yaşananlara İlişkin Değerlendirme Raporu”, 27.06.2013.

12. Cemil Aksu, “Direniş Fraksiyonu ve Parti-olarak-Hareket”, Politika Haber, 1.11.2026.

13. Politika Haber, “Fransa’da liseliler ve kamu çalışanları sokakta: Eğitim ve ücret talepleri birleşti”, 30.09.2026; “Sırbistan’da protestolar: 60 sivil ve 16 polis yaralandı”, 15.08.2025; İsmail Duygulu, “New York’tan Berlin’e: Sol Kapı Kapı”, Politika Haber, 19.10.2026.

 


Konuyla ilişkili diğer makaleler